Het bijzondere zien in het gewone

Tekst: Sjouke van de Kolk

Journalist Sjoukje van de Kolk wil leren om weer meer stil te staan bij de ‘gewone’ en vanzelfsprekende dingen in het leven. Maar hoe doe je dat: met een frisse blik en open mind naar de wereld kijken?

Toen mijn kinderen nog klein waren, kon een wandelingetje naar de winkel eindeloos duren. Een blaadje, steentje of een poes in de vensterbank: alles werd uitgebreid bekeken, onderzocht en bewonderd. En mét hen zag ik dan soms ineens hoe bijzonder zo’n steentje eigenlijk is. Als je er door de ogen van een kind naar kijkt.

Zo snel mogelijk

En zie mij nu eens haastig fietsen door de stad. Het doel voor ogen, dat het liefst zo snel mogelijk moet worden bereikt. Totdat ik, in mijn ogen veel te lang, voor een stoplicht moet wachten. Mijn oog valt op twee kauwen die in de berm rustig rondscharrelen. Als de zon doorbreekt en op hun zwartblauwe veren schijnt, zie ik ineens hoe ongelooflijk mooi ze eigenlijk zijn. En ik besef hoe weinig ik tegenwoordig nog stilsta bij al die gewone dingen in mijn leven. Daar, op de fiets bij het stoplicht, neem ik me voor om het anders te gaan doen. Maar hoe leer je, opnieuw, het bijzondere zien in het gewone?

Zonder doel

Als eerste ga ik te rade bij mijn vriendin Grace. Sinds zij niet meer werkt, reist ze veel met de camper. Haar verhalen daarover gaan meestal niet over de grote bezienswaardigheden, maar juíst over de kleine dingen die zij en haar partner meemaken. Ik vraag hoe ze dat doet, de dingen zien waar de meeste mensen aan voorbij gaan. “Wij gaan meestal zonder doel op reis”, vertelt ze, terwijl we samen langs de Kromme Rijn wandelen. “We zien wel waar we terecht komen en laten ons graag verrassen. Natuurlijk vind ik het ook leuk om een beroemde kathedraal te bekijken, maar dan weet je van tevoren al wat je kunt verwachten. Voor mij is het juist bijzonder om ergens met de camper te gaan staan en dan alles met een open mind op me af te laten komen. En zo kun je dan ineens op een pleintje belanden in Spanje waar hele gezinnen na het werk samen zitten te kletsen en te picknicken. Eigenlijk iets heel normaals en dagelijks. Maar ook bijzonder, als je de tijd neemt om er rustig naar te kijken en erbij te zijn.”
Op mijn vraag of ze daarvoor op reis moet zijn, antwoordt ze opgewekt: “Nee hoor! Ook in het park in mijn eigen buurt kan ik ineens iets moois zien in een struik, of een tak die van een boom is gewaaid. Als je de tijd neemt en ervoor openstaat, zie je vaak dingen waar je anders misschien achteloos aan voorbij zou gaan.”

Beginner's mind

De tijd nemen, openstaan en je laten verrassen. Dat doet mij denken aan wat ik jaren geleden las over een houding die in het zenboeddhisme beginner’s mind wordt genoemd. Leven met een open geest en een frisse blik, alsof je het voor de eerste keer meemaakt. Zonder verwachtingen, oordelen en aannames. Een beetje zoals dat kleine kind dus.

‘Probeer eens met een beginners-mind naar je kinderen te kijken. Kijk eens hoe wonderbaarlijk ze zijn’

Nieuwsgierig en verwonderd. Ik besluit me er wat meer in te verdiepen en bekijk een video waarin Jon Kabat-Zinn, de grondlegger van de mindfulness-benadering, erover vertelt. “We hebben altijd zoveel ideeën en vooroordelen over elk moment, dat we onszelf daardoor niet toestaan om dingen echt voor de eerste keer te zien. Probeer bijvoorbeeld eens met een beginner’s mind naar je kinderen te kijken. Niet door de lens van wat je al over ze denkt, maar kijk eens écht naar ze en hoe wonderbaarlijk ze zijn. Als je je verwachtingen loslaat, ontstaat er ruimte voor iets nieuws en zie je in wat er al is nieuwe mogelijkheden. Het vraagt best wat discipline om een beginner’s mind te trainen en in je leven te brengen. Maar als je eenmaal die aandacht kunt geven aan het huidige moment, zonder je verwachtingen en vooroordelen, zul je alles op een nieuwe manier zien en beleven.”

Boswandeling

Met die wijsheid in gedachte besluit ik een boswandeling te maken samen met mijn inmiddels 24-jarige dochter. Vroeger kwamen we er veel met de honden, nu al een tijd niet meer. We hebben altijd veel te praten, maar nu lopen we bewust en naast elkaar in stilte. We horen onze voetstappen door de gevallen bladeren, we ruiken de geur van de aarde waarop vlak daarvoor een regenbuitje is gevallen. We zien hoe prachtig de laan met beukenbomen eigenlijk is waar we al zo vaak doorheen gelopen zijn. We verwonderen ons over die ene boom die door de storm afgebroken is en desondanks doorgroeit en weer nieuwe bladeren heeft. De schoonheid van het bos dat ons zo vertrouwd is en tegelijk ineens zo nieuw, ontroert ons.

We worden zo in beslag genomen door de 'grote' dingen in ons leven, dat we de kleinere niet meer zien

Alledaagse schoonheid

‘Echte ontdekking ligt niet in het zoeken naar nieuwe landschappen, maar in het kijken met nieuwe ogen’, zegt de schrijver Marcel Proust in À la recherche du temps perdu. Ik ervaar het tijdens de wandeling met mijn dochter. En nergens wordt dit wat mij betreft prachtiger verbeeld dan in de film Perfect Days over het leven van een schoonmaker van openbare toiletten in Tokio. ‘Perfect Days is een ontroerende en poëtische mijmering over het vinden van alledaagse schoonheid’, lees ik op de site van filmmuseum Eye. Je ervaart in de film het leven van de schoonmaker door zijn ogen, beleeft zijn rituelen, voelt zijn toewijding aan het werk. In de pauzes zit hij steevast op een bankje en kijkt naar de boom tegenover hem. En ineens kijk je door zijn ogen naar de wereld. En ervaar je dat misschien wel het allergewoonste, dat wat je elke dag doet en wat steeds weer terugkeert, eigenlijk het meest bijzondere in het leven is.

Gewoon, of niet?

Als ik hierover praat met mijn vriend Peter, die net als ik filosofie studeerde, zegt hij iets wat mij de ogen nog meer opent. “Je hebt het over de gewone dingen, maar wat ís eigenlijk gewoon? Dingen zijn op zichzelf niet gewoon en alledaags, wij zijn ze gewoon gaan vínden. Onze definitie van gewoon bepaalt dat wij sommige dingen niet als bijzonder ervaren en andere wel. Maar dat zegt eigenlijk niets over hoe ze echt zijn.”
En dat is zo waar. Wij hebben besloten dat het alledaagse en vanzelfsprekende in het leven ‘gewoon’ is. Onze gewoontes (in het woord zit het al), onze dagelijkse routines, de zon die elke dag weer opkomt, het water dat uit de kraan komt, de bomen in het bos, de musjes in de stad. Eigenlijk zijn ze allemaal heel bijzonder. Maar we worden vaak zo in beslag genomen door de ‘grote’ belangrijkere dingen in ons leven, dat we de kleinere niet meer echt zien. Terwijl juist die momenten van verwondering ervoor kunnen zorgen dat je in de alledaagsheid een glimp van schoonheid ziet, een vlaag van dankbaarheid ervaart. Of juist even de verbondenheid voelt met alles wat er altijd vanzelfsprekend om je heen is.

Ongelooflijk mooi

Ik neem mij voor om meer tijd te nemen. Meer aandacht te geven aan het gewone en er met een frisse blik naar te kijken. En ineens zie ik hoe ongelooflijk mooi de lucht boven de huizen kleurt als ik ’s morgens de gordijnen open. Verwonder ik mij over de eerste blaadjes die in het voorjaar weer aan de bomen komen. We hoeven niet ver weg, we hoeven niet te streven naar groter, beter of nog mooier. Dichtbij, alledaags en gewoon is het meest bijzondere wat er is.