'Wij zijn onderdeel van de natuur'

Tekst Sjoukje van Kolk
Fotografie Annelien Nijland 

Volgens zangeres en theatermaker Nynke Laverman is alles met alles verbonden. Wanneer je je daarvoor openstelt, verandert dit je kijk op het leven en de keuzes die je maakt. “Alles voor een leven in harmonie is er al.”

Tussen de uitgestrekte Friese weilanden, op het terrein van een voormalige zuivelfabriek, werkt en woont Nynke Laverman, samen met partner Sytze en hun twee zonen. Een vogelbad in de tuin verraadt de ornithologische belangstelling van man en kinderen, en de studio vol instrumenten achter het huis de muzikale passie van zowel Nynke als Sytze. Samen werken ze hier aan het nieuwste album van Nynke, Oak, waarvan tot maart 2026, wanneer de tour begint, maandelijks een nummer uitgebracht wordt.

Slenteren door de weilanden

In die uitgestrektheid en in het dorp waar ze onlangs teruggekeerde, groeide ze op. Weidum was een geborgen en veilige plek om kind te zijn, vertelt ze. Een kleine gemeenschap van zo’n 500 mensen. Met een eigen basisschooltje en theater, want het is ook een cultureel dorp, met veel creatieve mensen. “Ik kom uit een fijn liefdevol gezin, met twee jongere broers. Er was veel vrijheid. Ik was vaak te vinden bij de dieren op de boerderij aan het eind van de straat. Of ik slenterde door de weilanden, keek wat er te beleven viel. Ik was altijd op zoek naar avontuur, aan het ontdekken.”

Connectie met de natuur

“Wij zijn verbonden met alles en een onderdeel van de natuur, dat ben ik steeds meer gaan beseffen. En ik vraag mij af waarom we ons daarvan hebben willen losmaken. Waarom we allemaal naar de stad trekken en een kunstmatige wereld creëren die ook nog eens onze planeet stukmaakt. Wat brengt het ons? En wat verliezen we? Daarover wil ik het hebben. Zien we de wereld als een bedreiging die we willen controleren en naar onze hand willen zetten? Of als een groot wonderlijk geheel waarvan je onderdeel bent en waarmee je probeert in harmonie samen te leven?”

‘Zien we de wereld als een bedreiging die we willen controleren en naar onze hand willen zetten?’

Alles is bezield

Tijdens haar reizen zag ze culturen die het wonderwel lukte samen te leven met al het andere leven. In 2007 woonde ze een tijdje op de steppe bij een familie in Mongolië. Daar zag ze een wereldbeeld dat haaks staat op dat van ons. Een beeld dat alles met elkaar verweven is, dat alles één is en bij elkaar hoort en dat wij daar een deeltje van zijn. “Vanuit de gedachte dat alles met elkaar verbonden is, is ook alles bezield. Als wij bezield zijn, dan is een steen dat ook, net als een rivier. Het is alsof je daardoor met een toverstokje alles aanraakt en betovert, want dan is de wereld ook meteen veel sprookjesachtiger en wonderlijker.”

Absurditeit van onze manier van leven

Dan heeft alles ook een verhaal. De bergen, de bomen, de rivieren. “Het maakt mij niet uit of dat wetenschappelijk klopt of niet. Want we gaan toch nooit ontrafelen hoe het precies zit. Maar het verandert je perspectief, zorgt ervoor dat je met respect kijkt naar alles om je heen. Dan is een steen net zo belangrijk als een dier of een mens. Stel dat je zou kunnen kijken vanuit een boom of rivier. Dan zie je ineens de absurditeit van onze manier van leven. Vanuit een boom gezien gaat alles heel snel, want zij groeit zelf natuurlijk veel trager. En wij mensen vinden allerlei dingen belangrijk die dat voor een boom helemaal niet zijn. Dat helpt om onze manier van leven op een ander manier te zien. En het verandert hoe je met de dingen omgaat.”

‘Stel dat je zou kunnen kijken vanuit een boom of rivier. Dan zie je ineens de absurditeit van onze manier van leven’

Er moet altijd iets overblijven

Dat alles met alles is verweven, betekent ook dat je nooit meer neemt dan je geeft. “Op de steppe groeit bijna niets, maar er zijn wel struiken met bessen. Daarvan nemen de bewoners niet alles, want er moet altijd iets overblijven voor andere dieren of de plant zelf. Die wederkerigheid vind ik belangrijk. Door een tijdje bij andere volken te leven, werd ik mij bewust van het feit dat wij in onze cultuur alleen maar nemen en van alles onttrekken aan de aarde. Eigenlijk negeren we de natuurwetten, en tegelijk verwachten we dat dat wel goed zal gaan. Maar als je samenleeft met alles in de natuur, moet je ook rekening houden met elkaar. Je mag best nemen, maar je moet ook geven. Zo moet je eigenlijk met alles om je heen omgaan. We hoeven niet weer als jagers-verzamelaars te gaan leven, maar we kunnen wel andere keuzes maken vanuit dit besef.”

‘Je mag best nemen, maar je moet ook geven. Zo moet je eigenlijk met alles om je heen omgaan.’

Vraag jezelf: kan het ook anders?

Als je die verbondenheid voelt met de aarde, dan verandert de manier waarop je naar de wereld kijkt en wil je de dingen anders gaan doen. En dat begint volgens Nynke letterlijk dicht bij huis. “Sinds een aantal jaar zijn wij hier van alles gaan veranderen. Zo proberen we nu plasticvrij te leven. We willen geen eten meer uit de supermarkt, waarvan we niet weten wat ermee gebeurd is. Dus eten we zoveel mogelijk lokaal en biologisch. Bij elke keuze die je dagelijks leven maakt, kun je je afvragen of die ook anders kan. Sta ik erachter, is het een bewuste keuze? Veel mensen zien iets als minder vlees eten, als verlies. Maar als je er anders naar kijkt, als je die verbinding voelt met de aarde, dan heb je juist het gevoel dat je iets goeds doet. Zodra je je openstelt voor alles om je heen, voel je dat je onderdeel bent van dat geweldige, grotere geheel.”

Een deeltje van het enorme web

Het idee van verbondenheid kan ook troosten en betekenis geven. “We vragen ons allemaal weleens af waarom we hier zijn en wat we hier doen. En als je dan het idee hebt dat je helemaal alleen staat, tussen allemaal onbezielde dingen, kun je je afvragen wat voor zin het allemaal heeft. Maar als je een deeltje bent van zo’n enorm web dat het leven maakt, dan gééft dat zin. Als je je omgeving ziet als allemaal levende entiteiten, een grote familie waartoe jij behoort en waarin je je plek hebt, dan geeft dat ook betekenis aan jouw leven. Die oude eik moet net als jij elk jaar weer stormen doorstaan. Het leven is voor niemand gemakkelijk, maar als je je realiseert dat we het met z’n allen doen, en dat het één niet zonder het ander kan, dan is dat ook heel troostrijk. Ik vind het ook zo mooi dat sommige culturen bomen als familieleden zien. Dat geeft zo’n gevoel van geborgenheid, van belonging.”

‘Die oude eik moet net als jij elk jaar weer stormen doorstaan’

Van confronteren naar mededogen

Haar nieuwe album Oak noemt ze zachter en milder dan het vorige. “Mijn vorige album, Plant, ging vooral over hoe wij nu met de aarde omgaan en wat dat stuk maakt. Over alle crises waarin we zitten. Toen vond ik het nodig om mensen daarmee te confronteren. In mijn nieuwe album zit meer mededogen: misschien wisten we echt niet beter en moeten we ook met zachtheid naar onszelf kijken. We zijn hierin verzeild geraakt en we hebben ergens niet de juiste keuzes gemaakt, maar we dachten allemaal op een bepaald moment dat dat goed was. We zien nu pas dat het anders moet. Waar Plant vooral ging over de kloof tussen de mensen en de rest van de natuur, draait het bij Oak om die onmiskenbare verbondenheid. Want we voelen ons vervreemd van de natuur, maar we zijn er nooit los van. Als je op zoek bent naar de sleutel voor hoe we nu verder moeten, dan hoef je eigenlijk alleen maar gewoon eens rustig om je heen te kijken. Alles voor een leven in harmonie op deze planeet is er al, maar je moet het willen zien en je ervoor openstellen. Je hoeft het je alleen maar opnieuw te herinneren.”

‘Misschien wisten we echt niet beter en moeten we ook met zachtheid naar onszelf kijken’

Loslaten en vertrouwen op wat er ontstaat

Dat betekent meer durven vertrouwen op wat er al is. Een houding die zich ook heeft vertaald in de manier waarop het nieuwe album tot stand is gekomen. “Dat was best spannend. Ik leunde altijd erg op de tekst en daarna kwam de muziek. Ik heb in dit project voor het eerst de taal meer losgelaten. We zijn voor een aantal songs gewoon op een ochtend gaan zitten. Sytze achter de piano, ik achter de microfoon. En we zijn gaan improviseren. Sytze begint met een aantal akkoorden die hij mooi vindt, ik zing er bij wat ik op dat moment voel. En dan komen er woorden voorbij, maar ook klanken en talen door elkaar, Fries en Engels. Dan ga je niet uit van een tekst, of ‘wat wil ik nu vertellen’, maar je volgt wat er op dat moment opkomt en kijkt wat er ontstaat. Soms zaten we zomaar een half uur te improviseren, en dachten we ineens: nog een beetje uitwerken en we kunnen het uitbrengen.”

Je komt altijd ergens uit

In dat improviseren ziet ze ook een metafoor voor de fase waarin we nu zitten in de wereld. Misschien zelfs voor een nieuwe levenshouding. “We zien dat de oude manier van denken niet meer werkt, dus die moeten we loslaten. Maar dan komen we in een soort niemandsland, een niet-weten, en dat is oncomfortabel en eng. Dan moeten we weer varen op onze intuïtie en improvisatie, gewoon maar kijken wat er ontstaat. En het leuke is, als je durft los te laten, dan komen er dingen uit die je van tevoren nooit had kunnen bedenken. Ik vind dat ook een mooie gedachte om met het publiek te delen. Dat je kunt vertrouwen op het zoeken. Het is altijd lastig om iets los te laten, maar er is ook iets wat er dan toch altijd is en je komt altijd ergens uit. Dat geldt voor mijn muziek, maar ook voor het leven. Dat wil ik uitdragen. Je kunt altijd ergens op terugvallen, want alles is er al.”